شرایط تحقق جرم تبانی برای بردن مال غیر

نویسنده دادخواه وکالتآخرین بروزرسانی: 1 آگوست, 2026

0 0 زمان تقریبی مطالعه 6 دقیقه

آنچه در ادامه این مقاله خواهید خواند نمایش

شرایط تحقق جرم تبانی برای بردن مال غیر

پاسخ کوتاه: جرم تبانی برای بردن مال غیر زمانی محقق می‌شود که دو یا چند نفر با توافق و تبانی قبلی، از طریق طرح دعوا، دفاع صوری، ارائه اسناد یا اقدامات متقلبانه، قصد بردن مال یا تضییع حق شخص دیگری را داشته باشند. صرف اختلاف حقوقی یا طرح دعوای عادی جرم نیست؛ بلکه دادستان باید وجود تبانی، سوءنیت، قصد بردن مال غیر و رابطه میان اقدامات متهمان را اثبات کند. این جرم در قانون مجازات اشخاصی که برای بردن مال غیر تبانی می‌کنند پیش‌بینی شده و در صورت احراز شرایط قانونی، مرتکبان علاوه بر جبران خسارت، به مجازات مقرر نیز محکوم خواهند شد.

جرم تبانی برای بردن مال غیر چیست؟

جرم تبانی برای بردن مال غیر از جرایمی است که اعتماد عمومی به نظام قضایی و امنیت معاملات را هدف قرار می‌دهد. در این جرم، دو یا چند نفر با هماهنگی قبلی، از سازوکارهای قانونی یا ظاهراً قانونی سوءاستفاده می‌کنند تا مال یا حق شخص دیگری را تصاحب کنند.

نمونه‌های رایج عبارت‌اند از:

اقامه دعوای صوری علیه شخص ثالث
اقرار یا شهادت هماهنگ برای تضییع حق دیگران
تنظیم قرارداد یا سند صوری
دفاع ساختگی یکی از طرفین دعوا برای محکوم شدن ظاهری و انتقال مال

نکته مهم این است که صرف وجود دعوا یا اختلاف حقوقی، تبانی محسوب نمی‌شود و باید توافق قبلی و قصد مجرمانه اثبات گردد.

تبانی برای بردن مال غیر از طریق ورود ثالث یکی از شیوه‌های پیچیده ارتکاب این جرم است که در آن شخص یا اشخاصی با هماهنگی قبلی، فرد دیگری را به‌عنوان وارد ثالث در یک دعوای حقوقی وارد پرونده می‌کنند تا با طرح ادعاهای صوری، ارائه اسناد غیرواقعی یا دفاع ساختگی، زمینه صدور رأی به زیان مالک واقعی را فراهم کنند. در چنین شرایطی، صرف ورود ثالث موجب تحقق جرم نیست، بلکه دادگاه باید وجود تبانی، سوءنیت مشترک و قصد بردن مال غیر را احراز کند. چنانچه ثابت شود ورود ثالث تنها ابزاری برای تضییع حقوق مالک و انتقال غیرقانونی مال بوده است، رفتار مرتکبان می‌تواند مشمول مقررات کیفری مربوط به جرم تبانی برای بردن مال غیر قرار گیرد.

شرایط تحقق جرم تبانی برای بردن مال غیر

برای تحقق این جرم، اجتماع شرایط زیر ضروری است:

شرط	توضیح
وجود حداقل دو نفر	تبانی به معنای توافق است و توسط یک نفر محقق نمی‌شود.
توافق قبلی	بین مرتکبان باید هماهنگی و قصد مشترک وجود داشته باشد.
قصد بردن مال غیر	هدف باید تحصیل مال یا تضییع حق دیگری باشد.
اقدامات عملی	مانند طرح دعوای صوری، ارائه اسناد ساختگی یا دفاع صوری.
سوءنیت	مرتکبان باید آگاهانه و عامدانه اقدام کرده باشند.

در عمل، دادگاه مجموعه‌ای از قرائن، اسناد، شهادت شهود و رفتار طرفین را بررسی می‌کند تا مشخص شود آیا توافق مجرمانه وجود داشته است یا خیر.

ارکان جرم تبانی برای بردن مال غیر

برای محکومیت، سه رکن اصلی باید احراز شود.

۱. رکن قانونی

مبنای قانونی این جرم، قانون مجازات اشخاصی که برای بردن مال غیر تبانی می‌کنند است که رفتارهای متقلبانه همراه با توافق برای تضییع حقوق دیگران را جرم‌انگاری کرده است.

۲. رکن مادی

رفتار خارجی جرم شامل اقداماتی مانند:

اقامه دعوای صوری
دفاع ساختگی
تنظیم سند صوری
ارائه مدارک خلاف واقع
هماهنگی میان طرفین برای صدور رأی به نفع یکی از آنان

۳. رکن معنوی

وجود سوءنیت عام و سوءنیت خاص ضروری است؛ یعنی مرتکبان هم آگاهانه عمل کرده باشند و هم قصد بردن مال یا تضییع حق دیگری را داشته باشند.

اثبات تبانی برای بردن مال غیر

از دشوارترین بخش‌های این جرم، اثبات تبانی است؛ زیرا معمولاً توافق میان افراد به‌صورت مخفیانه انجام می‌شود.

دادگاه ممکن است از دلایل زیر استفاده کند:

پیامک‌ها و مکاتبات
قراردادهای صوری
شهادت شهود
اقرار متهمان
نظریه کارشناسی
گردش مالی مشکوک
قرائن و امارات قضایی
سوابق معاملات و ارتباطات طرفین

وجود یکی از این موارد به‌تنهایی کافی نیست و قاضی باید مجموعه دلایل را ارزیابی کند.

جرم تبانی برای بردن مال غیر مطلق است یا مقید؟

در حقوق کیفری، جرائم به دو دسته مطلق و مقید تقسیم می‌شوند.

جرم تبانی برای بردن مال غیر در زمره جرائم مقید قرار می‌گیرد؛ زیرا صرف توافق میان افراد برای تحقق جرم کافی نیست و اقدامات عملی در راستای بردن مال یا تضییع حق باید انجام شود. بنابراین توافق ذهنی بدون ظهور خارجی، معمولاً موجب تحقق کامل جرم نخواهد شد.

جرم تبانی برای بردن مال غیر درجه چند است؟

درجه مجازات این جرم بر اساس مجازات مقرر در قانون و همچنین مقررات درجه‌بندی مجازات‌ها در قانون مجازات اسلامی تعیین می‌شود.

با توجه به نوع مجازات قانونی، این جرم در عمل در زمره جرائم تعزیری درجه شش قرار می‌گیرد. البته در هر پرونده ممکن است با توجه به قوانین خاص، تعدد جرم یا جرائم مرتبط، آثار کیفری متفاوتی ایجاد شود.

مرور زمان در جرم تبانی برای بردن مال غیر

مرور زمان در جرائم تعزیری تابع مقررات قانون مجازات اسلامی است.

در خصوص جرم تبانی برای بردن مال غیر، با توجه به درجه مجازات، مرور زمان تعقیب، صدور حکم یا اجرای حکم مطابق مقررات مربوط به جرائم تعزیری اعمال می‌شود؛ مگر اینکه قانون خاص یا شرایط پرونده مانع اعمال مرور زمان باشد.

همچنین در مواردی که رفتار مرتکبان با جرائم دیگری مانند کلاهبرداری، جعل یا استفاده از سند مجعول همراه باشد، مقررات مربوط به همان جرائم نیز قابل بررسی خواهد بود.

رأی وحدت رویه تبانی برای بردن مال غیر

یکی از پرسش‌های متداول درباره این جرم، وجود رأی وحدت رویه است.

در حال حاضر رأی وحدت رویه‌ای که به‌طور اختصاصی تمام ابعاد جرم تبانی برای بردن مال غیر را تفسیر کرده باشد وجود ندارد؛ اما آرای متعدد دیوان عالی کشور و دادگاه‌ها بر این نکته تأکید دارند که صرف اختلاف حقوقی یا حتی شکست در دعوا، دلیل بر تحقق تبانی نیست و وجود توافق قبلی و سوءنیت باید احراز شود.

به همین دلیل، رویه قضایی همواره بر بررسی دقیق دلایل و اوضاع و احوال هر پرونده تأکید دارد.

نمونه رأی تبانی برای بردن مال غیر

در بسیاری از آرای دادگاه‌ها مشاهده می‌شود که:

دو نفر با تنظیم قرارداد صوری، مالک واقعی را از حق خود محروم کرده‌اند.
یکی از طرفین دعوا عمداً از دفاع مؤثر خودداری کرده است.
اسناد صوری برای انتقال اموال ارائه شده است.
دادگاه پس از احراز تبانی، علاوه بر مجازات کیفری، حکم به بی‌اعتباری اقدامات صوری نیز صادر کرده است.

در مقابل، هرگاه دادگاه نتواند توافق قبلی یا سوءنیت را احراز کند، حکم برائت صادر خواهد شد.

تفاوت تبانی برای بردن مال غیر با کلاهبرداری

گرچه این دو جرم شباهت‌هایی دارند، اما تفاوت‌های مهمی نیز وجود دارد.

تبانی برای بردن مال غیر	کلاهبرداری
وجود توافق میان چند نفر ضروری است.	ممکن است توسط یک نفر انجام شود.
معمولاً از دعوای صوری یا توافق پنهانی استفاده می‌شود.	از مانور متقلبانه برای فریب بزه‌دیده استفاده می‌شود.
محور اصلی، هماهنگی برای تضییع حق دیگری است.	محور اصلی، فریب مستقیم قربانی است.

نکات مهم در رسیدگی به این جرم

در رسیدگی به این پرونده‌ها، دادگاه معمولاً به موارد زیر توجه ویژه دارد:

رابطه قبلی میان متهمان
هماهنگی زمانی اقدامات
واقعی یا صوری بودن قراردادها
نحوه انتقال اموال
انگیزه اقتصادی طرفین
وجود اسناد و مدارک مؤید تبانی

هرچه این قرائن بیشتر باشد، احتمال اثبات جرم نیز افزایش پیدا می‌کند.

جرم تبانی برای بردن مال غیر زمانی تحقق می‌یابد که حداقل دو نفر با توافق قبلی، به‌صورت عمدی و با هدف بردن مال یا تضییع حق دیگری اقدام کنند. مهم‌ترین عناصر این جرم، وجود تبانی، سوءنیت، اقدامات عملی و قصد بردن مال غیر است. از آنجا که اثبات این جرم معمولاً دشوار است، دادگاه با بررسی دقیق اسناد، قرائن، ارتباط میان متهمان و سایر ادله، درباره تحقق یا عدم تحقق جرم تصمیم‌گیری می‌کند. بنابراین صرف طرح دعوا یا وجود اختلاف حقوقی، بدون اثبات توافق مجرمانه، برای محکومیت کافی نخواهد بود.